مهدى فرمانيان

89

آشنايى با فرق تشيع ( فارسى )

از نظرات او پيروى كرده ، به نام قاسميّه مشهور شدند . طولى نكشيد كه نواده وى يحيى بن حسين بن قاسم رسّى ملقب به هادى الى الحق ( م 298 ه . ق ) به يكى از مشهورترين و بزرگ‌ترين امامان زيديه تبديل شد . وى در سال 245 قمرى در حجاز ديده به جهان گشود و پس از طى مراتب علمى و رسيدن به فضل و كمال در سال 280 هجرى در سن سى و پنج سالگى بنا به دعوت شيعيان يمن ، به آن سرزمين مهاجرت كرد و حكومتى شيعى را مبتنى بر عقايد زيديه و تعاليم قاسم رسّى بنيان نهاد و اين آغازى بود بر سلسله‌اى از امامان زيدى مذهب كه با نوساناتى تا قرن چهاردهم هجرى بر يمن حكم راندند . اين امامان ، اغلب ساداتى حسنى و از نسل قاسم رسّى بودند و از همين جهت به آنان امامان قاسمى نيز گفته مىشود . يحيى بن حسين علاوه بر نقش تعيين‌كننده سياسى ، با تكميل مبانى مطرح شده به وسيله نياى خود قاسم رسّى ، و تأليف آثارى مهم و تأثيرگذار در حوزه‌هاى فقهى و كلامى ، بيش از پيش به تكامل مذهب زيديه در اين بخش از جهان اسلام كمك كرد و تأثيرات تعاليم او تاكنون در ميان زيديه يمن كاملا مشهود و مستدام است و به پيروان مكتب او هادويّه گفته مىشود . اين مكتب تا حدود بسيارى از معتزله متأثر بود و تركيبى بود از تعاليم اصيل شيعى كه به صورت سنتى از طريق اهل بيت روايت شده و پيش‌تر در فرقهء جاروديه تبلور يافته بود ؛ تعاليمى كه معتزله در عراق و اخيرا در حجاز به طرح آن پرداخته‌اند . از مهم‌ترين تأليفات يحيى بن حسين دو جلد كتاب او در فقه است كه با نام الاحكام فى الحلال و الحرام حفظ و منتشر شده است . همچنين مجموعه‌اى از رساله‌ها و كتاب‌هاى او با نام مجموع الامام الهادى الى الحق يا المجموعة الفاخرة در يك مجلد به چاپ رسيده است . حسن بن على بن حسن بن على بن عمر بن زين العابدين ( ع ) معروف به ناصر اطروش و ناصر كبير ( م 304 ه . ق ) ، يكى ديگر از شخصيت‌هاى تأثيرگذار در اين دوره از تاريخ زيديه محسوب مىشود كه پس از فراگيرى معارف اسلامى و تربيت در مكتب شيعى عراق به شمال ايران مهاجرت كرد . وى در سال‌هاى آخر عمر خود به تدوين و تبيين عقايد و فقه همت گماشت و از خود مكتبى خاص در فقه و حديث به يادگار گذاشت كه امتداد مكتب زيديه در عراق محسوب مىشد و از مكتب زيديه در حجاز و يمن متمايز بود . به پيروان اين مكتب به دليل انتساب به ناصر اطروش ، ناصريّه گفته مىشد . اين مكتب در طول چندين قرن در شمال ايران به‌عنوان اصلىترين جريان زيديه به حيات خود ادامه داد .